روی هر بالن ژوژه یا پیپت بوروسیلیکات، یک حرف کوچک نوشته شده که تفاوت قیمت را دو برابر میکند: A یا B. این حرف به رواداری حجمی اشاره دارد، یعنی حداکثر خطای مجاز آن ظرف.
رواداری در عمل چقدر است
برای یک بالن ژوژهٔ ۱۰۰ میلیلیتری:
| کلاس | رواداری | یعنی حجم واقعی بین |
|---|---|---|
| کلاس A | ± ۰٫۱۰ میلیلیتر | ۹۹٫۹۰ تا ۱۰۰٫۱۰ |
| کلاس B | ± ۰٫۲۰ میلیلیتر | ۹۹٫۸۰ تا ۱۰۰٫۲۰ |
یعنی کلاس B در بدترین حالت ۰٫۲ درصد خطا میدهد. اگر شما دارید غلظتی را تا سه رقم اعشار گزارش میکنید، این خطا از دقت گزارش شما بزرگتر است و کل عدد را بیمعنا میکند.
TC یا TD؛ خطایی که همه مرتکب میشوند
روی ظروف حجمی یکی از دو علامت دیده میشود و جابهجا استفادهکردنشان خطای سیستماتیک وارد میکند:
- TC یا In: ظرف برای «نگهداشتن» آن حجم کالیبره شده. بالن ژوژه از این نوع است. اگر محتوایش را خالی کنید، مقداری مایع روی دیواره میماند و حجم تخلیهشده کمتر از عدد روی ظرف است.
- TD یا Ex: ظرف برای «تخلیهکردن» آن حجم کالیبره شده. پیپت و بورت از این نوعاند و باقیماندهٔ دیواره در محاسبهٔ سازنده لحاظ شده است.
استفاده از بالن ژوژه برای انتقال حجم دقیق، خطای منظم و همیشه در یک جهت ایجاد میکند.
دما؛ متغیری که فراموش میشود
ظروف حجمی معمولاً در دمای ۲۰ درجهٔ سانتیگراد کالیبره میشوند و همین عدد روی ظرف حک شده است. آب در دمای ۳۰ درجه حدود ۰٫۳ درصد بیشتر از ۲۰ درجه حجم دارد. در آزمایشگاهی که تابستان دمایش به ۳۰ درجه میرسد، این خطا از کل مزیت کلاس A بزرگتر است.
نتیجهٔ عملی: خرید کلاس A بدون کنترل دمای محیط، پول هدررفته است.
کجا کلاس B کافی است
- آمادهسازی محلولهای شستوشو و بافرهای عمومی
- کارهای آموزشی و آزمایشگاه دانشجویی
- رقیقسازیهای تقریبی پیش از تنظیم نهایی
- هر کاری که نتیجهاش کیفی است نه کمّی
و کلاس A برای آنالیز کمّی، تهیهٔ محلول استاندارد، کارهای فارماکوپهای و هر آزمایشگاه دارای اعتباربخشی الزامی است.
نگهداری؛ چطور کالیبراسیون را از بین نبریم
- هرگز در آون خشک نکنید: حرارت بالای ۱۲۰ درجه شیشه را بهآرامی تغییر شکل میدهد و کالیبراسیون کلاس A از بین میرود. خشککردن باید در دمای اتاق باشد.
- قلیای غلیظ را طولانی نگه ندارید: سطح شیشه را میخورد و حجم را تغییر میدهد.
- اتوکلاو نکنید: همان اثر حرارت آون را دارد.
- بازکالیبراسیون دورهای: در آزمایشگاههای اعتباربخشیشده، ظروف کلاس A باید در دورههای مشخص با روش وزنی بازبینی شوند.
سوالات متداول
گواهی کالیبراسیون فردی با گواهی سری چه فرقی دارد؟ گواهی فردی برای همان ظرف با شمارهٔ سریال مشخص صادر میشود و خطای واقعی آن ظرف را میدهد. گواهی سری برای یک بچ تولید صادر میشود و فقط انطباق با رواداری کلاس را تأیید میکند. برای آزمایشگاه اعتباربخشیشده معمولاً گواهی فردی لازم است.
پیپت مدرج یا پیپت حبابدار؟ پیپت حبابدار (یکحجمی) رواداری کمتری دارد و برای انتقال یک حجم مشخص دقیقتر است. پیپت مدرج انعطاف بیشتری میدهد ولی خطایش بالاتر است.
چرا باید هلال مایع را در سطح چشم بخوانم؟ اگر از بالا یا پایین نگاه کنید، خطای پارالاکس ایجاد میشود که میتواند از کل رواداری کلاس A بزرگتر باشد. خواندن باید طوری باشد که پایینترین نقطهٔ هلال مماس بر خط باشد.
آیا ظروف پلاستیکی جایگزین میشوند؟ برای کارهایی که دقت کلاس A لازم ندارند و ماده با شیشه ناسازگار است (مثل اسید هیدروفلوئوریک یا محلولهای قلیایی قوی)، بله. ولی ظروف حجمی پلاستیکی معمولاً رواداری بالاتری دارند و برای آنالیز کمّی مناسب نیستند.
دیدگاهتان را بنویسید