توضیحات
اسید اگزالیک (Oxalic Acid)؛ جوهر لیمو صنعتی برای لکهبری، پولیش و زنگزدایی
اسید اگزالیک (Oxalic Acid) با فرمول H₂C₂O₄·2H₂O و شمارهٔ CAS 6153-56-6 (فرم دوآبه)، بلورهای سفید و بیبویی است که در بازار ایران با نام جوهر لیمو شناخته میشود. این ماده سادهترین اسید دیکربوکسیلیک و قویترین اسید آلی متداول است.
ویژگی کلیدی اسید اگزالیک، توانایی کمپلکسسازی با یونهای فلزی بهویژه آهن است. همین خاصیت، آن را به مؤثرترین گزینه برای حذف لکهٔ زنگ و رسوب آهن از سطوح تبدیل کرده است — کاری که اسیدهای معدنی معمولی بهخوبی انجام نمیدهند.
ویژگیها و مزایای فنی اسید اگزالیک
- کمپلکسسازی قوی با آهن: تبدیل زنگ نامحلول به کمپلکس فروآگزالات محلول و قابل شستوشو.
- قویترین اسید آلی رایج: pKa اول حدود ۱.۲۵، نزدیک به اسیدهای معدنی.
- خاصیت احیاکنندگی: کاربرد بهعنوان استاندارد اولیه در تیتراسیون پرمنگنات.
- سفیدکنندگی چوب و سنگ: روشنکردن سطح بدون آسیب به بافت.
- مادهٔ استاندارد اولیه: خلوص و پایداری کافی برای عیارسنجی دقیق محلولها.
- تجزیهپذیری زیستی: در محیط به دیاکسید کربن و آب تجزیه میشود.
مشخصات فنی و آنالیز فیزیکوشیمیایی اسید اگزالیک (Technical Specification)
| مشخصهٔ فنی | مقدار |
| نام فارسی | اسید اگزالیک، جوهر لیمو، اگزالیک اسید |
| نام لاتین | Oxalic Acid Dihydrate |
| فرمول شیمیایی | H₂C₂O₄·2H₂O |
| شمارهٔ CAS | 6153-56-6 (دوآبه) / 144-62-7 (بدون آب) |
| جرم مولی | ۱۲۶.۰۷ گرم بر مول (دوآبه) |
| ظاهر | بلور یا پودر سفید، بیبو |
| چگالی | ۱.۶۵ گرم بر سانتیمتر مکعب |
| نقطهٔ ذوب | حدود ۱۰۱ درجه (با از دست دادن آب تبلور) |
| تصعید | حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ درجهٔ سانتیگراد |
| حلالیت در آب (۲۰ درجه) | حدود ۹۰ تا ۱۰۰ گرم در لیتر |
| ثابت اسیدی (pKa₁ / pKa₂) | ۱.۲۵ و ۴.۱۴ |
| pH محلول ۱٪ | حدود ۱.۳ |
| شرایط نگهداری | محیط خشک، ظرف دربسته، دور از مواد غذایی |
کاربردهای اصلی اسید اگزالیک در صنایع
۱. زنگزدایی و لکهبری
پرکاربردترین مصرف اسید اگزالیک، حذف لکهٔ زنگ از پارچه، سنگ، سرامیک و فلز است. برخلاف اسیدهای معدنی که فقط سطح را میخورند، اسید اگزالیک با آهن کمپلکس محلول میسازد و لکه را واقعاً از بین میبرد.
۲. سفیدکردن و پولیش چوب
در نجاری و مرمت مبلمان، برای حذف لکههای تیرهٔ آب و آهن از سطح چوب و یکنواختکردن رنگ پیش از رنگآمیزی استفاده میشود.
۳. آزمایشگاه و شیمی تجزیه
اسید اگزالیک یکی از معدود مواد استاندارد اولیه است؛ یعنی میتوان با توزین مستقیم آن محلول با غلظت دقیق ساخت. کاربرد اصلیاش استانداردسازی محلول پرمنگنات پتاسیم در تیتراسیونهای اکسیداسیون-احیا است.
۴. نساجی و رنگرزی
بهعنوان دندانه (Mordant) در رنگرزی، تنظیمکنندهٔ pH حمام رنگ و پاککنندهٔ لکهٔ فلزی از الیاف.
۵. زنبورداری و کشاورزی
محلول رقیق اسید اگزالیک روش شناختهشدهٔ کنترل کنهٔ واروآ در کندوی عسل است، چون برای زنبور نسبتاً کمخطر و برای کنه کشنده است.
۶. آبکاری و آنودایز
در فرایند آنودایز آلومینیوم بهعنوان الکترولیت جایگزین اسید سولفوریک، برای ایجاد لایهٔ اکسیدی سختتر و رنگپذیرتر.
ایمنی، خطرات و شرایط نگهداری
⚠️ نام «جوهر لیمو» گمراهکننده است؛ این ماده ربطی به لیموترش ندارد و سم قابل توجهی محسوب میشود.
- طبقهبندی GHS: مضر در صورت بلع یا تماس با پوست (H302 + H312)، سوختگی شدید پوست و آسیب جدی چشم (H314).
- سمیت کلیوی: اگزالات در بدن با کلسیم رسوب اگزالات کلسیم میسازد که میتواند به نارسایی کلیه و سنگ کلیه منجر شود. بلع حتی مقادیر کم خطرناک است.
- خطر اشتباه با مواد خوراکی: ظاهر بلوری سفید و نام محلی «جوهر لیمو» باعث اشتباه گرفتن با اسید سیتریک میشود. این دو کاملاً متفاوتاند — اسید سیتریک خوراکی است، اسید اگزالیک سم است. برچسبگذاری واضح و نگهداری جدا از انبار مواد غذایی الزامی است.
- ناسازگاریها: با بازهای قوی، اکسیدکنندههای قوی و نقره ناسازگار است.
- تجهیزات حفاظت فردی: دستکش، عینک ایمنی و ماسک گردوغبار؛ از استنشاق پودر و تماس طولانی با پوست خودداری کنید.
- نگهداری: محیط خشک و ظرف دربسته با برچسب هشدار سم، دور از دسترس کودکان.
چرا اسید اگزالیک را از باران شیمی تهیه کنیم
- تفکیک گرید: راهنمایی در انتخاب بین گرید صنعتی (زنگزدایی، نساجی) و گرید آنالیز برای استاندارد اولیه.
- اصالت و ثبات آنالیز: تأمین از منابع معتبر با امکان ارائهٔ برگ آنالیز بچ.
- بستهبندی برچسبدار و ایمن: با هشدارهای لازم، متناسب با ماهیت سمی این ماده.
برای استعلام قیمت روز، اعلام گرید و تناژ موردنیاز و ثبت سفارش سازمانی، با کارشناسان باران شیمی تماس بگیرید.
دیدگاهها
هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.