هر عددی که آزمایشگاه گزارش میکند، در نهایت به یک محلول استاندارد گره خورده است. اگر آن محلول درست ساخته نشده باشد، تمام نتایج بعدی به همان نسبت غلطاند — و چون خطا سیستماتیک است، هیچ تکرار آزمایشی آن را آشکار نمیکند.
استاندارد اولیه یا ثانویه
مادهٔ استاندارد اولیه مادهای است که میتوان با توزین مستقیم از آن محلول با غلظت دقیقاً معلوم ساخت. برای این کار باید چهار شرط داشته باشد: خلوص بسیار بالا، پایداری در برابر هوا و رطوبت، جرم مولی نسبتاً بالا، و انحلالپذیری خوب.
- نمونهٔ استاندارد اولیه: کربنات سدیم بیآب، پتاسیم هیدروژن فتالات، اگزالات سدیم، دیکرومات پتاسیم.
- نمونهٔ استاندارد ثانویه: سود، اسید کلریدریک، تیوسولفات سدیم. اینها را نمیتوان مستقیم توزین کرد؛ محلولشان باید با یک استاندارد اولیه استانداردسازی شود.
سود رطوبت و دیاکسید کربن هوا را جذب میکند، پس وزن توزینشده هرگز وزن واقعی NaOH نیست. اسید کلریدریک هم چون محلول است و گاز HCl فرار دارد، غلظت دقیقش با زمان تغییر میکند.
روش گامبهگام
استانداردسازی محلول ثانویه
برای محلولهایی مثل سود یا اسید کلریدریک، پس از ساخت تقریبی باید غلظت واقعی تعیین شود: مقدار دقیقی از استاندارد اولیه توزین میشود، در آب حل میگردد و با محلول شما تیتر میشود. غلظت واقعی از حجم مصرفی به دست میآید و همان عدد روی برچسب مینشیند، نه عدد اسمی. این کار باید سه بار تکرار و میانگین گرفته شود.
سوالات متداول
هر چند وقت باید محلول استاندارد را دوباره استاندارد کرد؟ بستگی به پایداری دارد. محلول سود بهدلیل جذب دیاکسید کربن معمولاً هر یک تا دو هفته، تیوسولفات سدیم هفتگی، و محلولهای پایدارتر مثل دیکرومات پتاسیم فواصل بسیار طولانیتر.
چرا نباید داخل بالن ژوژه حل کرد؟ اگر حلشدن گرمازا باشد، شیشهٔ کالیبرهشده حرارت میبیند و اگر ماده کامل حل نشود، دیگر نمیتوان بدون بههمخوردن حجم آن را هم زد. حلکردن در بشر و انتقال کمّی، روش استاندارد است.
آب مقطر یا دیونیزه؟ برای بیشتر کاربردها هر دو مناسباند. برای آنالیز عنصری در سطح بسیار پایین، آب با هدایت الکتریکی کنترلشده لازم است چون یونهای باقیمانده در نتیجه ظاهر میشوند.
محلول را در چه ظرفی نگهداری کنیم؟ محلولهای قلیایی نباید طولانی در شیشه بمانند چون شیشه را میخورند؛ ظرف پلیاتیلن مناسبتر است. محلولهای حساس به نور مثل نیترات نقره در ظرف کهربایی نگهداری میشوند.
دیدگاهتان را بنویسید