آبکاری روی پرکاربردترین پوشش ضدخوردگی روی فولاد است. منطقش ساده است: روی از فولاد فعال‌تر است، پس اول خودش خورده میشود و فولاد زیرین سالم می‌ماند. به این حفاظت فداشونده می‌گویند و برخلاف رنگ، حتی اگر پوشش خراش بخورد هم کار می‌کند.
دو خانوادهٔ حمام
| معیار | اسیدی (کلریدی) | قلیایی (بدون سیانید) |
|---|---|---|
| براقیت | بالا | متوسط |
| یکنواختی روی قطعات پیچیده | ضعیف | عالی |
| سرعت رسوب | سریع | کندتر |
| خورندگی تجهیزات | زیاد | کم |
| تصفیهٔ پساب | ساده‌تر | دشوارتر |
اجزای حمام اسیدی و نقششان
- کلرید روی: منبع یون روی؛ تعیین‌کنندهٔ سرعت رسوب.
- کلرید پتاسیم یا آمونیوم: افزایش هدایت الکتریکی حمام و کاهش ولتاژ لازم.
- اسید بوریک: بافر؛ pH را در محدودهٔ باریک نگه می‌دارد. بدون آن، pH نزدیک کاتد بالا می‌رود و پوشش پودری میشود.
- براق‌کننده: افزودنی آلی که اندازهٔ بلور را ریز و سطح را براق می‌کند.
پارامترهایی که باید پایش شوند
- غلظت روی: با تیتراسیون. کمبودش پوشش نازک و زیادش اتلاف ماده میدهد.
- pH: خارج از محدوده، چسبندگی و ظاهر را خراب می‌کند. اسید بوریک این را تثبیت می‌کند.
- دما: روی سرعت رسوب و رفتار براق‌کننده اثر مستقیم دارد.
- ناخالصی فلزی: آهن، مس و سرب حتی در حد ppm پوشش را لکه‌دار می‌کنند. تصفیهٔ دوره‌ای با پودر روی این فلزات نجیب‌تر را سمنتاسیون و حذف می‌کند.
پیش و پس از آبکاری
آماده‌سازی سطح تعیین‌کنندهٔ چسبندگی است: چربی‌زدایی قلیایی، آبکشی، اسیدشویی برای حذف اکسید، و آبکشی نهایی. هر مرحله‌ای که ناقص انجام شود، خودش را به شکل لکه یا کنده‌شدن پوشش نشان میدهد.
پس از آبکاری معمولاً پسیواسیون انجام میشود که لایهٔ محافظ نازکی روی پوشش روی می‌سازد و مقاومت خوردگی را چند برابر می‌کند.
پساب
پساب آبکاری روی هم اسیدی است هم بار فلزی دارد. مسیر استاندارد: خنثی‌سازی تا محدودهٔ رسوب هیدروکسید روی، ته‌نشینی و جداسازی لجن. نکتهٔ مهم این است که هیدروکسید روی در pH بالا دوباره حل میشود؛ بالابردن بی‌رویهٔ pH نتیجه را برعکس می‌کند. جزئیات در راهنمای تصفیهٔ پساب صنعتی آمده است.
سوالات متداول
چرا پوشش من پودری و مات شده؟ رایجترین علت بالارفتن pH نزدیک کاتد بهدلیل کمبود بافر است. غلظت اسید بوریک و pH حمام را بررسی کنید. چگالی جریان بیش از حد هم همین اثر را دارد.
چه گریدی از مواد حمام لازم است؟ گرید صنعتی برای حمام تولیدی مناسب است، ولی ناخالصی فلزی مواد اولیه مستقیماً وارد حمام میشود؛ برگ مشخصات را از این نظر بررسی کنید. برای تیتراسیون کنترل حمام، گرید آنالیز لازم است.
تفاوت آبکاری روی با گالوانیزهٔ گرم چیست؟ در گالوانیزهٔ گرم قطعه در روی مذاب غوطهور میشود و پوششی بسیار ضخیمتر میگیرد. آبکاری الکتریکی پوشش نازکتر، یکنواختتر و با ظاهر بهتر میدهد و برای قطعات دقیق مناسبتر است.
لجن حاصل را چطور دفع کنیم؟ لجن حاوی فلز سنگین پسماند ویژه است و باید از طریق پیمانکار مجاز امحا شود؛ دفع در زبالهٔ عادی مجاز نیست.
دیدگاهتان را بنویسید